Chełm leży niemal przy samej granicy z Ukrainą. Od wieków spotykały się tutaj kultury polska, ruska i żydowska, tworząc niepowtarzalny klimat tego miejsca. W okresie międzywojennym największą społeczność stanowili Żydzi. Nic dziwnego, że Chełm stanowi kluczowe miejscem w wielu opowiadaniach żydowskiego pisarza – Isaaka Bashevisa Singera. W okresie dwudziestolecia międzywojennego to właśnie ta wiara i kultura najsilniej kształtowała oblicze miasta. W czasie II wojny światowej niemal wszyscy Żydzi zostali wymordowani, reszta wyemigrowała. Jednak do dziś można oglądać zabytki świadczące o ich dawnej obecności. Jest to przede wszystkim Mała Synagoga zbudowana na początku XX w. Starą bożnicę z XVI w. hitlerowcy wysadzili w powietrze.
Wieloma konfliktami naznaczona jest historia stosunków polsko-ukraińskich na terenie Chełma. Po I wojnie światowej, w ramach repolonizacji miasta, katolicy otrzymali w posiadanie prawosławny zespół klasztorny na Górze Chełmskiej. W latach trzydziestych zburzono wiele świątyń prawosławnych na chełmszczyźnie, co jeszcze bardziej zaogniło wzajemne stosunki. W czasie II wojny światowej Ukraińcy pod patronatem III Rzeszy przystąpili do krwawych rzezi Polaków.
Stosunki między katolikami i prawosławnymi są dziś poprawne, chociaż na pewno jest więcej wrogości niż w Polsce centralnej.
Mimo wszystko dla turysty Chełm jest przede wszystkim pozostałością mozaiki kulturowej i religijnej.